W miejskich budynkach najczęściej gnieżdżą się gołębie, wróble, kawki, szpaki, jerzyki i jaskółki, ale natknąć się można także na sikorki czy pustułki. To nasi sąsiedzi, którzy zwykle mijają się z nami „w przelocie”. Lubimy ich śpiew, lubimy przyglądać się ich zachowaniom. Większość ludzi jest pozytywnie nastawiona do ptaków, również ze względu na ich pożyteczność: ptaki (i nietoperze) ograniczają liczbę owadów, w tym tych dokuczliwych: komarów, meszek i much; są niezbędne w ekosystemach miast.

Jednak przy okazji remontów i ocieplania budynków często dochodzi do zamurowania żywych zwierząt, np. ptaków wysiadujących jaja, nietoperzy, albo do wyrzucania piskląt i nielotnych nietoperzy z gniazd i schronień. Jest to praktyka barbarzyńska i całkowicie nieuzasadniona. Stanowi też naruszenie prawa.

Prowadzenie remontów można pogodzić z ochroną ptaków. Zapobiegamy zamurowywaniu zwierząt w szczelinach dzięki odpowiedniemu dobowi terminów prac, wcześniejszemu właściwemu zabezpieczenie szczelin, tak by ptaki wiosną nie założyły w nich gniazd. Ważne jest też montowanie specjalnych skrzynek, budek lęgowych, które zastąpią utracone siedliska. Podczas ocieplania należy pozostawiać otwarte otwory wentylacyjne do stropodachów, w których wcześniej gnieździły się ptaki.Większość wlotów zamyka się wyłącznie w celu pozbycia się bytujących tam ptaków, które oskarża się o zanieczyszczanie elewacji. Jednak po pierwsze tylko niektóre gatunki ptaków mogą zanieczyszczać elewację (gołębie, jaskółki), ponadto istnieje prosty sposób, by temu zapobiec – wystarczy zamontowanie deseczki pod gniazdem. Pogodzenie interesów ptaków i ludzi nie jest w tym przypadku trudne, wymaga tylko odrobiny wyobraźni, wcześniejszego planowania i dobrej woli ze strony człowieka.

Ptaki i ich gniazda podlegają ochronie prawnej. Zgodnie z § 7 pkt 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r., usuwanie gniazd ptasich jest dopuszczalne z obiektów budowlanych w okresie od 16 października do końca lutego, jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne. Na usuwanie gniazd z budynków poza ww. okresem konieczne jest imienne zezwolenie Ministra Środowiska.

Wszystkie bez wyjątku ptaki i inne zwierzęta domowe i dzikie w Polsce podlegają poza powyższymi przepisami także ochronie humanitarnej, na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. 2003 r. Nr 106, poz. 1002 ze zm.). Zakazuje ona niehumanitarnego i nieuzasadnionego zabijania zwierząt oraz znęcania się nad nimi, nakładając w art. 35 za takie działanie sankcję grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku (w przypadku szczególnego okrucieństwa - do lat 2). Tak kwalifikowane jest np. zamurowywanie żywych zwierząt (ptaków, nietoperzy) w trakcie ocieplania budynku.

Postępowanie zgodne z prawem jest obowiązkiem zarówno inwestora (właściciela, zarządcy), jak i wykonawców. Wszelkie przypadki łamania zakazów stanowią wykroczenie z art. 127 ustawy o ochronie przyrody (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220, z póź. zm.) i są z urzędu ścigane przez policję.

Każdy, kto jest świadkiem płoszenia ptaków przy ich lęgach, niszczenia gniazd podczas prac remontowych, może zgłosić to na policję, straż miejską, do lokalnych władz ochrony środowiska lub do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Także powiatowy lub wojewódzki inspektorat weterynarii jest upoważniony do interwencji na podstawie zgłoszenia, gdy  sprawa dotyczy znęcania się nad zwierzętami. W takiej sytuacji należy interweniować szybko, gdyż ptaki oddzielone od swych piskląt kratkami, siatkami lub wręcz żywcem zamurowane, nie są w stanie długo czekać na pomoc. Zgłoszenia przyjmują też organizacje ekologiczne np. w Warszawie problemem niszczenia ptasich siedlisk zajmuje się Fundacja Noga w Łapę 

Ekolodzy z Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody Salamandra przygotowali opracowania „Docieplanie budynków w zgodzie z zasadami ochrony przyrody” i „Standardy montowania ukryć dla ptaków i nietoperzy jako element prac dociepleniowych”. Warto się z tymi publikacjami zapoznać, zarówno jeśli sami chcemy planować i przeprowadzać remonty, jak również gdy chcemy skuteczniej chronić ptaki w naszym otoczeniu.

Publikacje dostępne są na stronie Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody Salamandra Docieplanie bloków przyjazne przyrodzie

Źródła:

P. Dolata Prawna ochrona ptaków a remonty budynków

B. Kalinowska Przy remoncie i docieplaniu budynków trzeba zadbać o ptaki - Rzeczpospolita

R. Markowska Na ratunek ptakom miejskim – E!stilo nr 3 (10) czerwiec-lipiec 2010

K. Musiatowicz Na ratunek jerzykom – Przyroda Polska nr 7 lipiec 2010