W pierwszym numerze Zeszytów znajdziemy liczne „Zwierzo-fakty” – tak, moim zdaniem niezbyt szczęśliwie, zatytułowana została rubryka prezentująca odkrycia naukowe z dziedziny biologii, psychologii ewolucyjnej i etologii, które pozwalają z innej niż dotąd perspektywy spojrzeć na inne gatunki zwierząt. Nie jak na sterowane instynktem maszyny, lecz czujące i myślące istoty, zdolne np. do altruizmu jak delfin, który odgonił rekina od samotnego rozbitka, a następnie podtrzymywał go na powierzchni morza aż do przybycia ratowników. Rubrykę tą można też czytać jako ciekawostki o zwierzętach, a tych – przynajmniej dla mnie – nigdy za wiele.

Artykuł Geneza ruchu praw zwierząt przybliża początki, inspiracje i podziały w szeroko pojętym ruchu wyzwolenia zwierząt. Ruch na rzecz zwierząt zaprezentowany jest jako część globalnej walki o sprawiedliwość. W szczególności tekst zawiera omówienie podobieństw i różnic pomiędzy ruchem na rzecz praw zwierząt a ruchem walfarystycznym (ochrony zwierząt) oraz ekologią głęboką. W celu przybliżenia początków ruchu przywołana jest postać Petera Singera i napisana przez niego fundamentalna książka „Wyzwolenie zwierząt”. Singer argumentuje w niej, że zwierzęta zdolne są do odczuwania cierpienia w takim samym stopniu co ludzie, w związku z czym z moralnego punktu widzenia nie mogą być traktowane inaczej. Inspiracją dla Singera było dzieło Henry’ego Salta, który już w 1892 roku pisał o prawach zwierząt. Swoją drogą nabrałam ochoty, aby dowiedzieć się więcej o tym brytyjskim pisarzu i myślicielu, gdyż w porównaniu z Peterem Singerem czy – przywołanymi w tym samym artykule – Tomem Reganem i Stevenem Wisem, jest to postać szerzej nieznana.

Kolejny artykuł Prawa zwierząt i przyszłych pokoleń zawieraanalizę zasadności odnoszenia terminu “prawa” do zwierząt. Tekst potrzebny i przedstawiający argumenty za tym, że zasadnie można mówić o prawach zwierząt, jednak w czytelniczym odbiorze dość trudny.

Filozofia praw zwierząt Toma Regana to artykuł przedstawiający idee jednego z głównych teoretyków praw zwierząt. Jego filozofia praw zwierząt dąży do przyznania zwierzętom statusu podmiotów moralnych, wobec których jesteśmy zobowiązani przestrzegać określonych norm, których przestrzegamy w stosunku do ludzi. Norm zakazujących zadawania krzywdy oraz norm zakazujących traktowania innej istoty posiadającej samoistną wartość jako wyłącznie środka do celu, bez poszanowania jej indywidualnego interesu.

Wirus antropocentryzmu to rozważania o tym, skąd się wziął i jakie ma skutki antropocentryzm, a także o tym, jak z rozwojem nauk zajmujących się zwierzętami zaczęto odkrywać, że nie da się przeprowadzić sztywnej granicy między ludźmi a innymi gatunkami. Jakąkolwiek cechę byśmy rozpatrywali: mowę, używanie narzędzi czy samoświadomość, zawsze znajdziemy przedstawicieli innych gatunków, którzy również w jakimś stopniu tą cechę posiadają.

Zwierzęta: ukryte ofiary wojen to przygnębiający tekst o tym jak w wyniku konfliktów zbrojnychcierpią zwierzęta – zarówno te wykorzystywane przez wojska, jak również te, które w wyniku działań wojennych tracą opiekunów, schronienie czy miejsce do życia. Szczególnie przewrotne i okrutne jest wykorzystywanie zwierząt do tworzenia nowych broni biologicznych i chemicznych – warto sobie uświadomić, że bez doświadczeń na zwierzętach nie byłoby np. cyklonu B służącego później do zabijania ludzi w komorach gazowych... Przemoc wobec ludzi i przemoc wobec zwierząt okazuje się być bardzo blisko ze sobą związana.

Rozmowa z Borisem Cyrulnikiem, znanym francuskim etologiem, neurologiem i psychiatrą,  badaczem zachowań zwierząt. Wywiad dotyczy zdolności poznawczych zwierząt i wynikających z nich moralnych implikacji dla gatunku ludzkiego. O świadomości u zwierząt Cyrulnik mówi: „żeby mogła pojawić się świadomość, zwierzę musi się kierować wyobrażeniami, a nie spostrzeżeniami. Otóż wyobrażenia są możliwe (...) kiedy pojawia się zjawisko pamięci. Dalej zaś mówi, że nawet liczne owady, mięczaki i skorupiaki są zdolne do zapamiętywania i uczenia się.” Te odkrycia mają swoje implikacje etyczne: „dzięki osiągnięciom etologów i weterynarzy lepiej rozumiemy ich świat, zaczynamy zadawać sobie pytania, okazywać zwierzętom pewną empatię. A skoro tak, to kiedyś wreszcie przestaniemy je torturować. Im bardziej usiłuje się zrozumieć drugiego, pojąć jego świat, tym bardziej się go szanuje.”

Mit prawa pięści – artykuł przedstawia naukowe dowody na to, że postrzeganie natury wyłącznie przez pryzmat tytułowego „prawa pięści” jest zbyt jednostronne. Przytoczone zostały liczne przykłady występujących w naturze aktów przyjaźni i pomocy wśród zwierząt, także tych nie spokrewnionych. Zdaniem niemieckiego psychologa i zoologa Vitusa Droschera (kolejna postać, która warto by przybliżyć w następnych numerach), rozwój życia na Ziemi wciąż ewoluuje w stronę zwierząt społecznych, gotowych do pomocy, zawierania sojuszy i poświęceń. Siła i przemoc są w tym przypadku rzeczywistym objawem prymitywizmu. Umiejętność pokojowego rozwiązywania konfliktów i zawiązywania przyjaźni to dla wielu gatunków ich „być albo nie być”.

Wydawcą „Zeszytów Praw Zwierząt” jest VIVA! Akcja dla zwierząt. Zeszyt nr 1 można nabyć w sklepiku Vivy  w cenie 5 zł. Kolejne zeszyty mają się ukazywać co kwartał.

Źródła:

Zeszyty Praw Zwierząt nr 1, 2010

Blog Vivy