Chodzi o naszych najbliższych kuzynów: szympansy pospolite, szympansy karłowate (bonobo), goryle i orangutany. Podstawowe prawa, o które upominają się między innymi filozofowie Peter Singer czy Paola Cavalieri, a także naukowcy tacy jak Jane Goodall czy Richard Dawkins to:

1.Prawo do życia, czyli ochrony życia jednostek, nie tylko gatunku jako całości. Prawo to, podobnie jak prawo do życia ludzi, mogłoby być zawieszone jedynie w sytuacjach ekstremalnych jak konieczność samoobrony.

2.Prawo do wolności i życia w swym naturalnym środowisku – te z wielkich małp, które żyją w swym naturalnym środowisku mają prawo do wolności. Natomiast te, które obecnie przebywają w niewoli powinny mieć zapewnione dobre warunki, kontakt z innymi przedstawicielami swego gatunku oraz musza być chronione przed komercyjnym wykorzystywaniem.

3.Zakaz tortur, czyli zadawania bólu fizycznego lub psychicznego – w szczególności jest to zakaz wykorzystywania wielkich małp do badań laboratoryjnych sprawiających im cierpienie fizyczne i/lub psychiczne.

Wbrew obiegowym, błędnym poglądom, nie chodzi o nadanie szympansom praw do głosowania w wyborach ;) Tak samo jak prawa takiego nie mają kilkuletnie ludzkie dzieci.

Great Ape Project skupia się na grupie wielkich małp człekokształtnych nie bez powodu. Jedną z przyczyn jest chociażby to, że są to nasi najbliżsi ewolucyjni krewni – szympansy pospolite i bonobo współdzielą z nami 98-99% genów (czyli łączy nas większe podobieństwo genetyczne niż słonia afrykańskiego z indyjskim albo szczura i myszy). Według badań przeprowadzonych przez Morris Goodman z Uniwersytetu Wayne w Detroit, te dwa gatunki powinny być włączone do rodzaju Homo, czyli ludzi.

Decydującym jednak argumentem jest spostrzeżenie, że szympansy, goryle i orangutany są osobami.

Kim jest „osoba”? Odwołam się tutaj do definicji Johna Lock’a, który wyróżnił cechy, jakie charakteryzują osobę. Do tych własności należą: myślenie, inteligencja, rozum, zdolność do refleksji, ujmowanie siebie jako odrębnej całości z przeszłością i przyszłością. Nie jest w etyce bez znaczenia, że takich cech nie posiadają niektórzy ludzie, jak np. ci z nieodwracalnie uszkodzonym mózgiem, niemowlęta, czy dzieci chore na autyzm. Ludziom tym, choć wymagają opieki i nie spełniają kryteriów bycia osobą, nie odmawiamy podstawowych praw, jakich domaga się GAP dla wszystkich człowiekowatych – prawa do życia, wolności i zakazu tortur.

Jeśli przyjmiemy kryterium bycia osobą jako swojego rodzaju linię demarkacyjną wyznaczającą zbiór podmiotów moralnych (czyli istot, które są ważne z etycznego punktu widzenia same w sobie, a nie tylko jako środek do celu), możemy być pewni, że nie znajdą się w nim niektórzy ludzie albo znajdą niektóre zwierzęta. Innymi słowy, jeśli bierzemy pod uwagę kryteria takie jak: myślenie, inteligencja, rozum, zdolność do refleksji, ujmowanie siebie jako odrębnej całości, to niemożliwe jest przeprowadzenie tego podziału tak, aby po jednej stronie znalazł się człowiek, a po drugiej inne gatunki.

Biorąc pod uwagę powyższe, wykorzystywanie wielkich małp cyrkach czy zoo może być uznane za formę niewolnictwa, a wykorzystywanie w laboratoriach to tortury. Jeśli nie pozwalamy w taki sposób traktować ludzi, nie powinniśmy pozwolić traktować tak naszych krewnych.

Źródła:

Strona projektu GAP

Urszula Zarosa. Czy zwierzęta są osobami?

Chimps are human, gene study implies